Podział majątku wspólnego małżonków w sprawie o dział spadku – kiedy jest wymagany?
W polskim prawie spadkowym często dochodzi do sytuacji, w której śmierć jednego z małżonków powoduje konieczność nie tylko przeprowadzenia działu spadku, ale również rozliczenia majątku wspólnego małżonków. W praktyce sądowej pojawia się pytanie: czy podział majątku wspólnego małżonków musi zostać przeprowadzony w sprawie o dział spadku? Odpowiedź zależy od konkretnych okoliczności sprawy.
Czym jest majątek wspólny małżonków?
Majątek wspólny to ogół składników majątkowych, które małżonkowie nabyli w czasie trwania wspólności ustawowej. Do majątku wspólnego należą m.in. wynagrodzenia za pracę, dochody z działalności gospodarczej, środki zgromadzone na rachunkach bankowych, ruchomości czy nieruchomości nabyte w trakcie małżeństwa.
Po śmierci jednego z małżonków wspólność majątkowa ustaje, a majątek wspólny przekształca się w masę majątkową, która podlega rozliczeniu – z reguły w połowie przypada współmałżonkowi, a druga połowa wchodzi do spadku po zmarłym.
Dział spadku a podział majątku wspólnego
W sprawie o dział spadku sąd dzieli majątek spadkowy pomiędzy spadkobierców. Jeśli w skład spadku wchodzi udział w majątku wspólnym, konieczne może być uprzednie dokonanie podziału tego majątku, aby ustalić, co dokładnie należy do spadku.
W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że gdy w skład spadku wchodzi udział spadkodawcy w majątku objętym małżeńską wspólnością ustawową, do dokonania działu spadku niezbędne jest uprzednie albo jednoczesne z działem spadku, połączone w tym samym postępowaniu, przeprowadzenie podziału majątku wspólnego, chyba że zapadł już prawomocny wyrok rozstrzygający o żądaniu ustalenia nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym oraz o żądaniach zwrotu wydatków, nakładów i innych świadczeń z majątku wspólnego na majątek osobisty lub odwrotnie, albo że częściowy dział spadku nie dotyczy udziału spadkodawcy w majątku wspólnym (por. uchwała Sądu Najwyższego z 2 marca 1972 r., sygn. III CZP 100/71, LEX nr 1379; postanowienie z 5 października 2018 r., sygn. I CSK 704/17, LEX nr 2561029; postanowienie z 10 lipca 2020 r., sygn. II CSK 583/18, LEX nr 3084221; postanowienie z 8 grudnia 2022 r., sygn. II CSKP 236/22, LEX nr 3456184).
Zgodnie z art. 684 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli w skład spadku wchodzi udział w majątku objętym wspólnością majątkową, to sąd może jednocześnie dokonać podziału majątku wspólnego i działu spadku – jeżeli zachodzą ku temu odpowiednie warunki.
Kiedy sąd dokonuje jednocześnie podziału majątku wspólnego i działu spadku?
Podział majątku wspólnego w sprawie o dział spadku jest wymagany w sytuacji, gdy:
- majątek wspólny nie został wcześniej podzielony,
- nie doszło do zniesienia wspólności majątkowej przed śmiercią małżonka,
- konieczne jest ustalenie, co wchodzi do spadku i jaki jest udział poszczególnych spadkobierców,
- strony postępowania nie sprzeciwiają się połączeniu tych dwóch kwestii w jednym postępowaniu.
W praktyce sądy często łączą podział majątku wspólnego i dział spadku, szczególnie gdy dotyczy to tej samej masy majątkowej i tych samych uczestników.
Czy można przed działem spadku dokonać podziału majątku wspólnego?
Tak – jeśli małżonkowie za życia znoszą wspólność ustawową i dokonują podziału majątku, to po śmierci jednego z nich do spadku wchodzi już wyłącznie jego odrębny majątek. Wówczas podział majątku wspólnego nie jest konieczny w sprawie o dział spadku.
Dlaczego warto rozważyć podział majątku wspólnego w toku działu spadku?
Połączenie tych dwóch postępowań może być bardziej efektywne, szczególnie gdy zależy nam na szybkim i kompleksowym zakończeniu sprawy. Jednoczesne rozliczenie majątku wspólnego oraz spadku pozwala uniknąć dwóch odrębnych postępowań sądowych i zmniejsza koszty.
Jeśli znajdujesz się w sytuacji, w której po śmierci bliskiej osoby trzeba rozliczyć zarówno spadek, jak i majątek wspólny małżonków – skorzystaj z pomocy doświadczonego prawnika.
Adwokat Justyna Jarentowska – kancelaria adwokacka Lublin
Specjalizuję się w sprawach o dział spadku, dział spadku z gospodarstwem rolnym w Lublinie, podział majątku wspólnego i kompleksowej pomocy prawnej w sprawach rodzinnych i spadkowych.
Źródła: zdjęcie - www.freepik.com
